O Wrocławiu

Początki Wrocławia sięgają do słowiańskiej osady, która znajdowała się w dogodnym do przeprawy miejscu na Odrze, a jednocześnie na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych między Wschodem i Zachodem, Północą i Południem. W pierwszej połowie 10. wieku Śląsk znajdował się pod czeskim panowaniem a osada, ówcześnie już zapewne o charakterze nadgranicznego grodu, otrzymała nazwę księcia czeskiego Wratysława. W ciągu ostatniego dziesięciolecia przed przełomem wieków, Śląsk ostatecznie stał się częścią Księstwa Polskiego. Z roku 1000 pochodzi najstarsza pisemna wzmianka o Wrocławiu, który został określony w bulli papieskiej jako siedziba diecezji o tej samej nazwie. Za czasów Piastów Śląskich osady rozrastały się głównie wokół zamku wzniesionego na wyspie nad Odrą, tak, że w ciągu 13. zaczęły się one stopniowo przekształcać w jeden organizm miejski. Proces ten uległ przyspieszeniu po najeździe mongolskim
z 1241 r., w czasie którego doszło również do częściowego zniszczenia samego Wrocławia. Od czasów odbudowy dominującą rolę wśród mieszkańców miasta przejęli niemieccy koloniści, których do osiedlenia się na Śląsku zachęcali Piastowie. W 1261 r. Wrocław otrzymał magdeburskie prawa i dzięki swojej dogodnej lokalizacji szybko stał się ruchliwym ośrodkiem handlowym. Silny patrycjat oraz rada miasta zarządzająca miastem, kupcy i rzemieślnicy nadawali kształt pejzażu gospodarczego. Wrocław miał nie tylko siedzibę i głos w Śląskim Związku Miast, był on również członkiem Hanzy. Od 1335 roku Wrocław znajdował się pod zwierzchnictwem czeskim i przeżywał w 14. i 15. wieku okres rozkwitu gospodarczego i kulturalnego, przerwany czasowo przez wojny husyckie oraz o sukcesję czeską, po wygaśnięciu dynastii luksemburskiej. W 1526 r. po śmierci króla Czech Ludwika II Wrocław wraz ze Śląskiem przechodzi pod panowanie Habsburgów. W roku 1523, a zatem zaledwie kilka lat wcześniej, wraz z kazaniem Jana Hessa w kościele Świętej Marii Magdaleny, dotarła do Wrocławia reformacja, która zyskała podatny dla siebie grunt. Już rok później, większość mieszkańców miasta, z radą miejską na czele, przyjęła protestantyzm. Katolickimi okazały się pozostać tylko świątynie i klasztory Ostrowa Tumskiego oraz niektóre z pobliskich osad. Dominacja protestantyzmu została zachowana nawet podczas ogólnych prób kontrreformacji przez Habsburgów. Jeszcze za ich panowania powstał we Wrocławiu dwuwydziałowy uniwersytet – Akademia Jezuicka.
W wyniku wojen śląskich, Śląsk i Wrocław przeszły pod panowanie pruskie. Wrocławianie witali wojska Fryderyka II z entuzjazmem. Król wkrótce uczynił Wrocław stolicą nowej pruskiej prowincji Śląska, siedzibą królewską, a przez to jednym z trzech głównych miast królestwa. Równocześnie centralistyczna polityka pruska pozbawiła miasto samorządności, którą posiadało przez stulecia. Sam Wrocław bardzo się rozwinął – i to zarówno przestrzennie, jak i pod względem kulturowym i duchowym. Do rozwoju przestrzennego mimowolnie przyczyniło się niszczenie umocnień w czasie okupacji francuskiej, co pozwoliło na włączenie przedmieścia do obszaru miejskiego. W ten sposób wygląd Wrocławia uległ trwałej zmianie. Sekularyzacja oraz Uniwersytet, założone w 1810 r., wpłynęły na życie religijne i kulturalne miasta. Ogromne zmiany gospodarcze i infrastrukturalne Wrocławia nastąpiły w 19. wieku. Podłączenie do sieci kolejowej od lat 40., a później budowa portu w Popowicach spowodowało, że miasto stało się ważnym węzłem komunikacyjnym. W 1910 r. została utworzona Politechnika Wrocławska, a rok później Akademia Sztuk Pięknych. We Wrocławiu już w poprzednich wiekach żyli i tworzyli znani poeci i pisarze, więc teraz scena teatralna, muzyczna i sztuk pięknych, które uczyniły miasto jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych w Niemczech, mogły się rozwijać. Niemniej jednak również innowacyjne projekty architektoniczne, przyczyniły się do tej reputacji. Całkowity rozwój odzwierciedlał się we wzroście zaludnienia: w tym czasie populacja osiągnęła już pół miliona ludzi. Czas rozkwitu został nagle zakończony przez pierwszą wojnę światową, gdy gospodarka miasta drastycznie podupadła, a duża część ludności zubożała. Po wojnie w wyniku wydzielania terenów nowo odrodzonej Polski, Wrocław stracił duże części wschodnich obszarów. Po ustabilizowaniu się sytuacji politycznej i ekonomicznej w Niemczech w latach dwudziestych, Wrocław ponownie wkroczył na ścieżkę rozwoju i modernizacji. Dzięki reformie administracyjnej ponownie wyraźnie poszerzył obręb swoich granic administracyjnych i odzyskał swoją pozycję centrum gospodarczego i kulturalnego. Rozwój miasta został zahamowany w 1929 r. przez wielki kryzys gospodarczy.
Po 1933 r. inwestycje przemysłowe i infrastrukturalne władz narodowo-socjalistycznych przyniosły, podobnie jak w całych Niemczech, ponowne ożywienie gospodarcze w mieście i przyczyniły się do zdecydowanego spadku bezrobocia. Jednocześnie została poważnie ograniczona autonomia miasta. Wrocław rozwijał się wówczas jako kółko w machinie zbrojącego się świata. Poważnie ograniczone zostało życie kulturalne i naukowe. Pojawiło się realne zagrożenie dla przeciwnikówpolitycznych oraz ludności żydowskiej, które przerodziło się w końcu w eksterminację. Byli oni coraz bardziej narażeni na prześladowania i terror, co tylko kilka lat później doprowadziło do ludobójstwa i prawie całkowitego wyginięcia dawnej wrocławskiej gminy żydowskiej.
Wrocław pozostawał do 1944 r. poza obszarem bezpośrednich działań zbrojnych. Miasto było tego tak pewne, że stało się schronieniem dla setek tysięcy ewakuowanej ludności. Do końca 1944 r. liczba mieszkańców wzrosła do miliona. Ludność cywilna została ewakuowana z miasta nazwanego przez narodowo-socjalistyczne dowództwo twierdzą dopiero w styczniu 1945 roku, tuż przed jego oblężeniem przez Armię Czerwoną. Wrocław skapitulował 6. maja 1945 roku po trzech miesiącach walk. Wynikiem beznadziejnej walki było całkowicie zniszczone miasto i dziesiątki tysięcy zabitych zarówno po stronie ludności cywilnej, jak i walczących armii. Na mocy postanowień Konferencji Poczdamskiej Wrocław i Śląsk zostały przyznane Polsce. Do 1948 roku nastąpiła kompletna wymiana ludności: niemieccy mieszkańcy zostali wysiedleni, wywłaszczeni, przymusowo przesiedleni. Nowi mieszkańcy pochodzili z różnych regionów Polski, głównie z Polski centralnej i dawnych polskich ziemi wschodnich, z których zostali wysiedleni.
Prężny wpływ na życie kulturalne polskiego Wrocławia mieli nowi obywatele pochodzący ze Lwowa, w tym wielu intelektualistów, którzy tradycje lwowskie kontynuowali przede wszystkim w dziedzinie naukowej.
Od końca reżimu komunistycznego Wrocław zmienił się bardzo szybko we wszystkich obszarach i został całkowicie odnowiony. W wyniku powodzi na rzece Odrze w 1997 roku Wrocław poniósł porażkę, ale dzięki solidarnej akcji pomocy ludności, dziedzictwo kulturowe miasta mogło zostać w znacznym stopniu zabezpieczone. Wrocław zyskał nową tożsamość i poczucie przynależności, które zawierało w sobie otwarte podejście do wieloetnicznej i wielowyznaniowej historii miasta. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w dniu 1. maja 2004 roku wzmocniło orientację europejską.

 

Uwaga:
Krótki zarys historyczny został opracowany na podstawie dwóch artykułów, częściowo cytowanych słowo w słowo (Krzysztof Popinski: Historia Wrocławia. URL: http://www.wroclaw.pl/de/geschichte-von-breslau / Maria Luft: Breslau/Wrocław. W: Online-Lexikon zur Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa, 2012. URL: ome-lexikon.uni-oldenburg.de/54182.html).

DIE DIGITALE STADTBIBLIOTHEK